Günümüz toplumun en hızlı ve yaygın bilgi kaynağı kuşkusuz sosyal medya; bilhassa WhatsApp durumlarında paylaşılan içeriklerdir. İnsanlar kendilerine göre önemli gördükleri bilgi, görsel, haber ya da dini bir içeriği kendi durumlarında paylaşmaktadırlar. Şüphesiz paylaşılan her şeyin gereksiz ya da yanlış olduğu söylenemez. Fakat özellikle din ile ilgili paylaşımların bir kısmının eksik ya da hatalı olduğu ve bunun da yanlış anlam ve yorumlara neden olduğu görülmektedir.
Bazı insanlar, iyi niyetinden karşılaştığı dini içerikli her sohbeti her hangi bir süzgeçten geçirmeden paylaşabilmektedir. Üstelik bu sohbetlere duygusal bir fon müziği de eklenmişse, artık sohbeti yapan hocadan üstün hoca, söylediklerinin üzerine söz olmaz. Hocanın söyledikleri tartışılmaz bir hakikat haline dönüşüverir. Fakat bunları mutlak doğrular olarak görüp ona göre hareket eden ve hatta inanan insanlar olduğu gibi bunlara atıfta bulunarak çeşitli menfi yorumlar yapan insanlar da bulunmaktadır. Bize göre iki yaklaşımın da düzeltilme ihtiyacı vardır. İşte tam da böyle bir nedenle sevdiğim bir dostumun WhatsApp durumunda din ve din adamlarıyla ilgili paylaştığı bazı eleştirilere yönelik kendisine yazdıklarımı, sizinle paylaşmak istedim.
Selamün Aleyküm, inşallah iyisinizdir. Değerli abim, son zamanlarda din veya dinin yorumu hakkında yaptığın paylaşımların bir kısmını görme fırsatım oldu. Kuşkusuz, doğruyu ortaya koyma kaygısıyla bunları paylaştığına inanıyorum. Ancak sadece olumsuz unsurlar üzerinden dini veya din adamlarını eleştirmek, bilimsel ve objektif bir yaklaşım olmaz.
Esasında paylaşımlarını üç başlık altında değerlendirmek mümkündür:
1. Dinî Bazı Meselelerin Yorumu
Örneğin, kandil gecelerinin dindeki yeri konusunda paylaştığın görüşler dikkate değer olmakla birlikte, bu konuyu bütünüyle reddetmek yerine farklı bir perspektiften de değerlendirmek mümkündür. Kandiller, sevinç vesilesi ve manevi duyguların canlanmasına, şuurun artmasına bir araç olarak görülebilir.
Kuşkusuz, Kur’ân ve hadislerde "kandil" ismi geçmez. Hz. Peygamber döneminde bugünkü anlamda kandil uygulaması da yoktu. Ancak, bu gecelerin faziletine işaret eden ayet ve hadisler de mevcuttur. Ne var ki, bu gecelerin anılmasını dini bir yükümlülük olarak görmek ve Hz. Peygamber’in yapmadığı ibadetleri bu gecelere tahsis etmek, en hafif tabiriyle bid’at olur. Kadir Gecesi ise istisna edilmelidir, zira Kur’ân’da bin aydan daha hayırlı olduğu sabittir.
Ayrıca, İslam kaynaklarında kandil geceleri hakkında hiçbir bilginin olmadığı iddiası da gerçeği yansıtmamaktadır. İşte bazı örnekler:
- Berâet Gecesi (Şaban’ın 15. gecesi):
- "Allah Teâlâ, Şaban’ın on beşinci gecesinde dünya semasına iner ve Kelb kabilesinin koyunlarının tüyleri sayısınca insanı bağışlar." (Tirmizî, Savm, 39)
- "Şaban ayının yarısı olduğunda, gecesini ibadetle, gündüzünü oruçla geçirin..." (İbn Mâce, İkâmetü’s-Salât, 191)
- Miraç Gecesi (Recep ayının 27. gecesi):
- "Bir gece, kendisine ayetlerimizden bir kısmını gösterelim diye, kulunu Mescid-i Haram’dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksa’ya götüren Allah, her türlü noksanlıktan münezzehtir." (İsrâ, 17/1)
- "Bana Miraç’ta beş vakit namaz farz kılındı, Bakara Suresi’nin son iki ayeti verildi..." (Müslim, İman, 279)
- Kadir Gecesi:
- "Şüphesiz, biz onu (Kur’an’ı) Kadir Gecesi’nde indirdik. Sen Kadir gecesinin ne olduğunu bilir misin? Kadir gecesi, bin aydan daha hayırlıdır..." (Kadir, 97/1-3)
- "Kim Kadir Gecesi’ni iman ederek ve sevabını yalnızca Allah’tan umarak ihya ederse, geçmiş günahları affolunur." (Buhârî, Fadlu Leyleti’l-Kadr, 1)
2. Bazı Din Adamlarının Yorumları, Ritüelleri ve Davranışları
Bazı şahısların din adamı kisvesi altında ve din adına söyledikleri, yaptıkalrı eylemleri ve sergiledikleri tutumları maalesef dine fayda yerine zarar vermektedir. Sizin bu husustaki eleştirilerinizin bir kısmında haklılık payı olduğu kanaatindeyim. Ancak, eleştiride bulunurken doğrunun ne olduğunu da ortaya koymak gerekir. Çünkü yanlışın karşısında doğrunun bilinmemesi, bazı insanları tüm din adamlarına karşı gelmeye ve bazen de bütünüyle dini reddetmeye kadar götürebilir. Böylesi bir tehlikenin farkında olarak paylaşımlarda bulunmakta yarar vardır.
3. Diamond Tema’nın Bazı İddiaları
Diamond Tema gibi kişilerin dinle ilgili iddiaları ciddi tahribata neden olmaktadır. Onun Kur’ân ve hadisler üzerine yaptığı eleştiriler çoğunlukla yüzeysel ve bağlamsızdır. Kur’ân’ın nüzul sebebi ve bütünlüğü göz önünde bulundurulmadan yapılan yorumların eksik ve hatalı olması kaçınılmazdır. Hadislerin senet ve metin kritiği yapılmadan değerlendirilmesi ise gerçeği çarpıtmaktan başka bir anlama gelmez.
Örneğin, Diamond Tema’nın "Bana Cehennem gösterildi ve insanların çoğunun kadınlar olduğunu gördüm." hadisine yönelik eleştirisine değinelim. Bu hadisten hareketle İslam’ın kadınları aşağıladığı sonucuna varmak yüzeysel bir yaklaşımdır. Söz konusu Hadis, belli bir dönemde görülen bir durumu ifade eder. Mutlak ve değişmez bir hüküm içermez. Burada kadınların nankörlük etmeleri ve lanet okumaları gibi ahlaki zaaflara dikkat çekilmektedir. Nitekim bu hadisin başka bir tarikinin devamında kadınlara "Sadaka verin ve bu hatalardan kaçının." şeklinde tavsiyelerde bulunulmuştur.
İslam’ın kadınlara verdiği değeri gösteren ayet ve hadisleri de dikkate almak gerekir:
- "Ey insanlar! Sizi bir erkek ve bir dişiden yarattık... Allah katında en üstün olanınız, takvaca en ileride olanınızdır." (Hucurât, 49:13)
- "İster erkek ister kadın olsun, kim mü’min olarak sâlih ameller işlerse, cennete girecek ve asla haksızlığa uğramayacaktır." (Nisâ, 4:124)
- "Cennet annelerin ayakları altındadır." (Nesâî, Cihad 6; Ahmed b. Hanbel, 5/326)
- "Dünya bir geçimliktir ve onun en hayırlı geçimliği sâlih bir kadındır." (Müslim, Radâ 64; Nesâî, Nikâh 15)
Sonuç olarak, dinî konular ele alınırken veya paylaşım yapılırken, yalnızca negatif bir bakış açısıyla hareket etmek yerine, konunun farklı yönlerini de dikkate almak gerekir. Kandil geceleri gibi konuların tarihi bağlamı ve toplumdaki manevi atmosferi göz önünde bulundurulmalıdır. Bazı din adamlarının yanlış uygulamaları eleştirilirken doğru olanlara da yer verilmelidir. Diamond Tema gibi kişilerin bağlamsız ve taraflı eleştirilerinin, İslam hakkında yanlış bir algı oluşturma amacını taşıdığı unutulmamalıdır…
Selam ve muhabbetle…