Dengbêjlik edebiyatının önemli bir merkezi Kürtçede Serhad/Serhed ve ya “Welatê jor/ Yukarı memleket” denilen Bulanık, Muş, Ağrı, Erzurum, Kars gibi şehirlerimizi kapsayan yöredir. Serhad dengbêjliği olarak literatüre geçen ve dengbêjlikte bir ekol olarak ortaya çıkan bu çizginin bilinen en eski temsilcisi efsanevi dengbêj Evdalê Zeynikê/Abdal-i Zeyniki’dir. Erzurum Karaçobanlı Dengbêj Reso ve Bulanıklı Dengbêj Zahiro bu ekolün ülke sınırlarını aşan diğer büyük usta şair dengbêjleridir. Bu nedenle Bulanık, Serhad dengbêjlik ekolünün önemli ve önde gelen saç ayaklarından biridir.
“Welatê Jor”: Serhat yöresinde, rakımı yüksek ova, dağ ve platolardan oluşan bu yöreyi ifade eden “Yukarı yurt/ülke” anlamımda Kürtçe bir coğrafi terimdir ki Bitlis ilinden Kars’sa kadar olan bölgeleri ifade eder. Bir de “Welatê Jêr(Aşağı Yurt)” tabiri vardır ki Bitlis’in aşağısından başlayıp geniş düzlükleri kapsayan ve Bınxet (Türkiye ve Suriye sınırını oluşturan tren hattının ötesi) denilen Suriye’nin Kürt bölgelerini de içine alan bölgeler için kullanılır.
Bulanık’taki canlı, aktif dengbêjlik kültürü birçok dengbêj simayı da buraya çekmiştir. Efsanevî Dengbêj Reso da ömrünün önemli bir kısmını Bulanık’ın köylerinde sanatını icra etmekle geçirmiştir. Reso 1951yılından 1976’ya kadar ailece Bulanık’a taşınır. Sırasıyla Bulanık’ın Xêrgîs, Arincîk, Koğak, Hoşgeldi, Piyong, Karaağıl, Gebolan köylerine yerleşir ve sanatını icra eder. Bir dönem Anadolu’ya gidip Manisa Gölmarmara’ya yerleşir. 1980’de tekrar döner ve bu sefer Muş’un merkez köylerinden Pagê’ye yerleşir, 1983’te vefat eder, kabri Pagê köyündedir. Söz konusu bu kültürel atmosfer, dengbêjlik edebiyatının üretim ve gelişim bağlamını oluşturarak Bulanık ve çevresinin bu edebî geleneğin bir merkezi olmasını sağlamıştır.
Kürt halk edebiyatının önemli bir alanı olan dengbêjlik, tüm Serhad yöresinde olduğu gibi Bulanık ve çevresinde de oldukça canlı ve toplumsal hayatla bütünleşmiş bir kültür ve gelenektir. Sözlü bir anlatı geleneğine dayanan bu tradisyon, toplumsal bellek ve hafızayı oluşturduğu gibi sözlü tarihe ve geleneğin aktarılmasına da kaynaklık etmektedir. Birbirinden uzak coğrafyalarda yaşayan aynı toplumun fertleri arasında dil ve duygu birliğini sağlayan önemli bir dinamiktir aynı zamanda.
Ülkemizde olduğu gibi sınır komşularımız olan Gürcistan, Azerbaycan, Ermenistan, İran, Irak ve Suriye’nin Türkiye ile sınırdaş Kürt bölgelerinde ve son 50 yılda Avrupa’da oluşan Kürt diasporası içinde de dengbêjlik eserleri yaygın şekilde dinlenmekte ve izlenmektedir. Bu edebi gelenek sınır ve engel tanımayan küresel iletişim teknolojisi sayesinde güncellenerek dünyanın dört bir tarafına ulaşmayı başarmıştır. Geleneksel icra mekanları olan düğün ve şahi/şenlik alanları, mir ve hükümdarların, bey ve paşaların saray ve divanlarından sonra, şehirlerde açılan mala dengbêjan/dengbej evleri, televizyon ekranları, youtube kanalları ve tüm sosyal medya ağları ile modern dönemlerde de kendini dinlettirmeye devam etmektedir.
Tek tipçi, inkarcı ve yasakçı eski Türkiye anlayışının yıkılması ile yurttaki tüm dilleri, renkleri, kültürleri, farklılıkları zenginliğimiz olarak gören yeni Türkiye anlayışının hakim olması ile- Kürt dengbejlik edebiyatı üniversitelerimizin Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümlerinde ders olarak okutulduğu gibi akademik alanda doktora ve yüksek lisans tezlerine de konu olmaktadır.
Bulanık merkezde daha çok olmak üzere, genel olarak her köyde en az dört beş dengbêj bulunur. Bunların çoğu kendi köyü ve çevresinde bilinir ve mahalli sanatçı seviyesindedirler. Ancak şehir merkezinde ve bazı köylerde dengbêjlik kalitesi köyünü ve yöresini aşmış, şehirlerarası, bölgelerarası, hatta uluslararası alanda ün yapmış olanlar da vardır. Dengbêj Ferzê, Dengbêj Feqî Süleyman, Dengbêj Şakiroyê Kopê, Dengbêj Zahiro bunlardan bir kaçı olarak sayılabilir.
Bulanık ve çevresinde usta eserleri seslendirebilen birçok dengbêj çıktığı gibi şiir yazabilen ve bunu dengbêjlik eseri olarak icra edebilen birçok “şair” dengbêj de çıkmıştır. Bu dengbêjlerin bir kısmı da “feqi”, “mela” denilen yazılı Kürt edebiyatının kaynağı olan medrese çıkışlıdır, yani “hoca” ve “talebe”dirler. Bazı dengbêjler de halk şiirleri tarzında eserler yazıp bunu kaside ve ilahi tarzında icra ederek yazılı kültürden de yararlanmaktadır. Dengbêj Feqî Süleyman, Dengbêj Mela Halid, Dengbêj Şakiroyê Kopê gibi… Bu ise Bulanık dengbêjliğine ayrı bir zenginlik ve kalite katmıştır.
Kürt dengbêjlik edebiyatında Bulanıklı kadın dengbêjler de adından söz ettirmiştir. Dengbêj Bedewê, Dengbêj Gulê gibi... Bulanık ve çevresinde aynı zamanda Ermeni dengbêjler de çıkmıştır. Eski dönemlerden beri Bulanık ve çevresinde Ermeniler Müslümanlarla komşu olarak yaşamıştır. Kürtçe, bölgede dönemin eğitim kurumları olan medreselerin genel ve yaygın eğitim dili ve ortak toplumsal iletişim aracı olduğundan, diğer topluluklar tarafından doğal şekilde öğrenilmiş ve kullanılmıştır.
Öğr. Gör. Nevzat Eminoğlu Kimdir?
1973 yılında Bulanık’ın Hamzaşeyh/Sarıpınar beldesinde doğdu. İlkokulu köyünde ve Bulanık’ta ve Bulanık İmam Hatip Lisesini 1992’de yine Bulanık’ta bitirdi. Bulanık Müftülüğü bünyesinde İmam Hatip görevi alan Eminoğlu beş yıl süre ile Bulanık merkez Cami’inde müezzinlik vazifesi yaptıktan sonra Van yüzüncü yıl Üniversitesi İlahiyat Meslek yüksek Okulu’nu 1997’de bitirdi. Daha sonra eğitimine başladığı Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2002 yılında mezun oldu. İstanbul’da beş yıl avukatlık yaptıktan sonra Muş Alparslan Üniversitesi Kürt dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalında Tezsiz Yüksek Lisansı Programını 2013’te ve Mardin Artuklu Üniversitesi Kürt dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalında Tezli Yüksek Lisansı Programını 2016’da tamamladı Kürt dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalındaki .doktora eğitimine Bingöl Üniversitesi Yaşayan diller Enstitüsü’nde devam eden Nevzat Eminoğlu 2013 yılından beri Muş Alparslan Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Kürt dili ve Edebiyatı bölümünde Öğretim Görevlisi olarak görev yapmaktadır. Kürtçe ve Türkçe dillerinde yayınlamış birçok bilimsel makalesi ve eseri bulunan Eminoğlu evli ve iki çocuk babasıdır.