Herkese Merhaba,
Bu haftaki yazımızda hayatımızın her alanını kapsayan ve bütün yaşamımız boyunca da devam edecek olan tüketici olmamız hasebiyle sizlere tüketici olarak ayıplı mal ve hizmetlerdekihaklarımızdan söz etmek istiyorum.
Eve hepimiz toplumda birer tüketiciyiz. Bu durum özellikle kapitalist dünyada daha çok ön plana çıkmaktadır. Tüketici olarak ne gibi haklarımız var, bunları bilmek en doğal hakkımız değil mi?
Dilerseniz önce tüketici nedir onunla birlikte başlayalım.
Tüketici: “Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi ifade eder.’’(TKHK m.3/1k)
Peki hangi konular tüketici işlemlerine girer diye söylediğinizi duyar gibiyim.
“Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekalet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dahil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi ifade eder”(TKHK m.3/1 L)
Bunu bir örnekle somutlaştırmak konunun daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Diyelim ki evinize çok beğendiğiniz yeni çıkan A marka bir buzdolabı aldınız. Bir süre sonra baktınız ki buzdolabınızda hiç beklemediğiniz sorunlar çıktı. Bir de baktınız ki bu aslında ayıplı bir malmış ve üründen beklenen nitelikleri objektif olarak taşımıyor. Bu durumda ne yapacağız acaba?
Ayıplı Mallarda Seçimlik Haklar
Dilerseniz konuyu daha iyi anlama açısından Ayıplı Mal nedir önce ona değinelim. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun madde 8 e göre Ayıplı Mal: ‘’Tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.’’ Yukarıda bahsettiğimiz buzdolabı örneğinde anlaşıldığı üzere aldığımız mal ayıp kategorisine girer. Burada Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunu madde 11 e göre Tüketicinin seçimlik hakları vardır. “Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici;
a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere
satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
d) İmkanı varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme, seçimlik haklarından birini kullanabilir.’’ Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Ayıplı Malda İspat
“Teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir.”(TKHK m.10/1)
Ancak; “tüketicinin, sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hallerde, sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz.” (TKHK m.10/2)
Ayıplı Mallarda Zamanaşımı
“Kanunlarda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir.”(TKHK m. 12/1)
Olayımızdaki buzdolabı örneğine bakacak olursak aldığımız ürünün ayıplı olduğunu bilmiyor ve bilmemizin de objektif olarak bizden beklenmediği durumlarda teslim tarihinden itibaren 2 yıl içinde ayıplı buzdolabındaki seçimlik haklarımızdan birini kullanabiliriz.
Ayıplı Hizmetlerde Seçimlik Haklar
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun madde 13’e göre Ayıplı Hizmet: “sözleşmede belirlenen süre içinde başlanmaması veya taraflarca kararlaştırılmış olan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan hizmettir.”
Örnek vermek gerekirse bir ev yaptırmak istiyorsunuz ve işin ehli olduğunu düşündüğünüz biriyle anlaştınız. Ancak güvendiğiniz kişi sözleşmede belirlenen sürede evi yapıp size teslim etmedi. Ya da anlaştığınız gibi objektif koşullarda bir işçilik ortaya koymadı siz maddi manevi zarara uğradınız. “Hizmetin ayıplı ifa edildiği durumlarda tüketici, hizmetin yeniden görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme haklarından birini sağlayıcıya karşı kullanmakta serbesttir.” (TKHK m.15)
Ayrıca önemle belirtmek gerekir ki: “Tüketici, bu seçimlik haklarından biri ile birlikte
Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca tazminat da talep edebilir.”
Ayıplı Hizmette Zamanaşımı
“Kanunlarda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı hizmetten sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, hizmetin ifası tarihinden itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir.” (TKHK m.16)
Alınan hizmette “ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.”
Mal veya Hizmetin Sağlanmaması Halinde
Bir tüketici olarak ayıplı mal veya hizmetlerdeki seçimlik hakların ilgili mercilerden talep edilmesine rağmen, satıcı veya hizmeti gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişiler talebi yerine getirmek istemeyebilirler. Burada yapılması gereken mal veya hizmetin parasal limitlerine göre Tüketici Hakem Heyetlerine ya da Tüketici Mahkemesine başvurulmalıdır.
2021 yılı için Tüketici Hakem Heyetlerine yapılacak başvurularda değeri:
a) 7.550 Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda İlçe Tüketici Hakem Heyetleri,
b) Büyükşehir statüsünde olan illerde 7.550 Türk Lirası ile 11.330 Türk Lirası arasındaki uyuşmazlıklarda İl Tüketici Hakem Heyetleri,
c) Büyükşehir statüsünde olmayan illerin merkezlerinde 11.330 Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda İl Tüketici Hakem Heyetleri,
ç) Büyükşehir statüsünde olmayan illere bağlı ilçelerde 7.550 Türk Lirası ile 11.330 Türk Lirası arasındaki uyuşmazlıklarda İl Tüketici Hakem Heyetleri, görevlidir.(TKHK m.68)
Ayıplı Mal ve Hizmetlerde Yetki
İl Tüketici Hakem Heyetleri il sınırları içinde, İlçe Tüketici Hakem Heyetleri ise ilçe sınırları içinde yetkilidir. Tüketici Hakem Heyeti kurulmayan ilçelerde Bakanlıkça o ilçe için belirlenen Tüketici Hakem Heyeti yetkilidir.
(2) Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki Tüketici Hakem Heyetine yapılabilir.
(3) İkinci fıkra uyarınca başvuru yapılabilecek ilçede Tüketici Hakem Heyetinin kurulmamış olması halinde tüketiciler o ilçe kaymakamlığına başvuru yapabilir. Yapılan bu başvurular, kaymakamlıklarca gereği yapılmak üzere Bakanlıkça belirlenen yetkili Tüketici Hakem Heyetine intikal ettirilir.
Önemle belirtmek gerekir ki Tüketici Hakem Heyetlerine başvurular E-Devlet üzerinden de yapılabilir.
11.330 TL’nin üzerindeki tüketici uyuşmazlıkları için dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk yoluna başvurulmalıdır.BuradaArabuluculuk dava şartıdır.
Tüketici Hakem Heyeti Sonrası
Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru neticesinde verilen kararların hukuka aykırı olması halinde “Taraflar, karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde Tüketici Hakem Heyetinin bulunduğu yerdeki Tüketici Mahkemesine itiraz edebilir.”(TKHK m. 70/3) “Tüketici Hakem Heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir.”(TKHK m. 70/5)
Kaynakça:
1- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
2- 26 Aralık 2020 tarihli31346 sayılı Resmi Gazete
3-28 Temmuz 2020 tarihli ve 31199 sayılı Resmi Gazete
4-Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği