Eleştirmek kolay denir. Doğrudur. Ama bazen asıl zor olan, gerçeği olduğu gibi söylemekten sonra çözümü de aynı açıklıkla ortaya koyabilmektir.
Bugün Bulanık için tablo nettir:
Nüfus azalıyor. Doğurganlık oranları düşüyor. Köyler boşalıyor. Gençler gidiyor.
Peki asıl soru şu:
Bu gidişatın bir çıkışı var mı?
Evet, var.
Ama bu çıkış; süslü projelerle değil, cesur, gerçekçi ve yerel ihtiyaçları merkeze alan adımlarla mümkün.
Önce şu yanılgıdan kurtulmak gerekiyor:
Bulanık’ın sorunu sadece işsizlik değildir. Asıl sorun, gelecek hissinin kaybolmasıdır.
İnsan, yarınını göremediği yerde ne çocuk yapar ne de kalmak ister.
Gençler Neden Gitsin Değil, Neden Kalsın?
Bugüne kadar hep şu soru soruldu:
“Gençler neden göç ediyor?”
Oysa bu yanlış sorudur.
Doğru soru şudur:
Gençler Bulanık’ta neden kalsın?
Bir ilçede nitelikli iş alanı yoksa, sosyal hayat yoksa, kültür yoksa ve gençlerin kendini gerçekleştireceği alanlar bulunmuyorsa; orada nüfus da azalır, doğurganlık da düşer. Çünkü gelecek duygusu yoktur.
Çözüm, klasik teşvik söylemlerinde değil:
Küçük ama sürdürülebilir sanayi alanları
Tarıma dayalı işleme tesisleri
Gerçek anlamda kazandıran kooperatif modelleri
Bir genç, “Burada emeğimin karşılığını alırım” diyemedikçe hiçbir rakam değişmez.
Köyler Boşalıyorsa, Merkez de Kurtulamaz
Köyleri gözden çıkarmak, Bulanık’ın geleceğini gözden çıkarmaktır.
Bugün küçülen köyler için “zaten bitmiş” demek kolaydır. Ama o köyler bittiğinde tarım biter. Tarım bitince merkez ucuzlamaz; aksine işsizleşir, yoksullaşır ve yaşlanır.
Çözüm açıktır:
Köylünün üretimini garanti altına alan alım modelleri
Küçük üreticiyi ayakta tutacak gerçek destekler
Hayvancılıkta günü kurtaran değil, sürdürülebilir politikalar
Köyden göç eden insan “aptal” değildir. Kazanamadığı ve gelecek göremediği için gider.
Doğurganlık Düşüyorsa Bu Ahlaki Değil Ekonomik Bir Sorundur
Bugün kimse çocuk yapmaktan vazgeçtiği için suçlu değildir. İnsanlar çocuk yapmıyor çünkü korkuyor:
Geçinememekten…
Okutamamaktan…
Geleceğin belirsizliğinden…
Çözüm nutuk atmak değil, yaşamı güvenli ve ulaşılabilir kılmaktır:
Genç ailelere kira ve konut desteği
Çocuklu ailelere gerçek sosyal yardımlar
Kreş, ulaşım ve eğitim hizmetlerinin erişilebilir olması
İnsan kendini güvende hissederse çocuk yapar. Bu kadar basittir.
Sosyal Hayat Yoksa İlçe Yaşlanır
Bir ilçede gençlerin akşam gideceği yer yoksa kültür ve spor hayatı zayıfsa, o yer sadece “yaşanan” bir yer olur; hayat kurulan bir yer olmaz.
Düğünlerin azaldığı, sokakların sessizleştiği bir yerde nüfus tabelayla korunamaz.
Gençlik merkezleri, spor alanları ve kültürel etkinlikler bir lüks değil, nüfus politikasıdır.
Son yıllarda Bulanık Gençlik Merkezi’nin bu alanda önemli çalışmalar yürüttüğünü ve Kaymakam Sayın Ömer Övünç Koşansu’nun gençlere dokunan çabalarını da görmek gerekir. Bu gayretler umut vericidir.
En Büyük Tehlike: Alışmış Olmamız
Belki de en tehlikeli nokta budur.
Bulanık’ın küçülmesine alıştık.
Köylerin boşalmasına alıştık.
Doğum oranlarının düşmesine alıştık.
Oysa alışmak, çözümün en büyük düşmanıdır.
Bugün Bulanık hâlâ bölgenin önemli ilçelerinden biridir. Ama bu durum kendiliğinden devam etmeyecektir. Nüfus düşüşü durdurulmazsa, yarın bu yazılar “keşke” diye okunacaktır.
Son Söz
Bulanık’ın kaderi yazılmış değildir.
Ama yazılmasına da sessiz kalınmaktadır.
Çözüm var. Kaynak var. İnsan var.
Eksik olan tek şey:
Sorunu kabul edecek cesaret ve günü kurtarmayan bir iradedir.
Eğer Bulanık’ta insanlar kalacaksa; önce inanacak, sonra üretecek, sonra çoğalacaktır.
Aksi halde bu ilçede sadece nüfus değil, umut da istatistiklere gömülmeye devam edecektir.