SERHED HABER - Giysi… İnsanlık tarihinin en masum ihtiyaçlarından biri. Soğuktan korunmak, mahremiyeti örtmek, temiz ve düzenli görünmek… Ne var ki bu sade ihtiyaç, çağların içinde şişirilerek bir puta dönüştürüldü. Bugün artık giysi, insanın üstünü örten bir araç olmaktan çıkıp, karakterin, ahlakın ve edebin yerine geçirilen bir sahte kimliğe dönüşmüş durumda. İnsanlar artık ne söyledikleriyle değil, ne giydikleriyle tartılıyor; ne düşündükleriyle değil, hangi markayı taşıdıklarıyla ölçülüyor. Kıyafet, insanın üstünde durmuyor artık; insan, kıyafetin altında eziliyor.
Modern çağın en trajikomik yanı da burada başlıyor: İnsan kendini ve ahlakını geliştirmek yerine vitrinini geliştirmeyi tercih ediyor. Zihnini beslemek yerine gardırobunu besliyor. Oysa dolaplar şiştikçe kalpler boşalıyor, kumaşlar çoğaldıkça vicdan inceliyor. Bir ceketin kesimi, bir ayakkabının markası, kol saatinin ve tesbin ederi, bir çantanın fiyatı; insanın değerinin yerine konulmuş sahte ölçüler haline geliyor. Böyle bir çağda dürüstlük ucuz, ama iyi giyinmek pahalıdır. Ve insanlar ne yazık ki pahalı olanı tercih ediyor.
Bugün kent hayatında, iş dünyasında, akademide, siyasette ve medyada “iyi giyinip görünmek” bir meziyet sayılıyor. Ama “iyi ve dürüst olmak” neredeyse kimsenin gündeminde değil. Kravatın düğümü kusursuz, ama sözleri düğümlü; elbisesi ütülü, ama kalbi kırış kırış. Toplum, dışı parlayan ama içi kararmış insanlarla dolup taşıyor. Bir bakıyorsunuz; kürsüde en şık takım elbise içinde biri konuşuyor, ama söyledikleri çürük, niyeti bulanık, ahlâkı ise kirli. Alkışlanıyor… çünkü iyi giyinmiş.
Oysa gerçek çok daha çıplak ve çok daha serttir: Toplumu ifsat ve dejenere edenler, çoğu zaman en iyi giyinenlerdir. Yalanı en güzel ambalajla sunanlar, iftirayı en zarif cümlelerle süsleyenler, hırsızlığı en şık kravatlarla gizleyenler… Bunlar hep o “düzgün giyinip görünen” insanlardır. Çünkü biliyorlar ki bu çağda insanlar hakikate değil, ambalaja bakıyor. Ve ambalaj ne kadar parlaksa, içindeki çürüme o kadar kolay gizleniyor.
İnsanlar artık kıyafetlerini giymiyor, kıyafetleri tarafından giyiliyor. Moda, insanı yöneten bir efendiye dönüşmüş durumda. “Ne giysem?” sorusu, “Nasıl bir insan olsam?” sorusunun önüne geçmiş. İnsan, kendi şahsiyetini inşa etmek yerine vitrin mankenine dönüşmeyi tercih ediyor. Çünkü düşünmek zahmetli, ama taklit etmek kolay.
Dahası, bu giyim hastalığı sadece bireysel bir mesele değil; toplumsal bir çöküşün de işaretidir. Çünkü bir toplumda şekil özün önüne geçtiğinde, orada çürüme başlamış demektir. İnsanlar birbirini karakterle değil kıyafetle değerlendiriyorsa, o toplum artık yüzeyde yaşamaya başlamıştır. Derinlik kaybolmuş, hakikat sığlaşmıştır. Böyle toplumlarda bilgi değil imaj, erdem değil gösteriş, hakikat değil algı hüküm sürer.
İşin daha vahimi, bu sahte görkemin ardında büyük bir ahlâk boşluğu saklanıyor. İnsanlar başkalarının gözünde iyi görünmek için her şeyi yapıyor, ama kendi vicdanlarının gözünde nasıl göründüklerini umursamıyor. Bir akademisyen düşünün: Ünvanı var, kıyafeti kusursuz, hitabeti güçlü… ama iftira, dedikodu, mobbing ve hak yemekten çekinmiyor. Bir siyasetçi düşünün: Her gün farklı bir takım elbise içinde, ama her gün farklı bir yalanla halkın karşısında. Bir eğitimci düşünün: Öğrencilerine değer anlatıyor, ama kendi değerlerini çoktan satmış.
Oysa gerçek zarafet, kumaşta değil ruhtadır. Asalet, markada değil duruşta saklıdır. Bir insanı değerli kılan şey, üzerindeki elbise değil; içindeki merhamet, adalet ve vicdandır. Güzel ahlâk, en sade kıyafeti bile yüceltir; kötü ahlâk ise en pahalı elbiseyi bile değersiz kılar. Çünkü insanı insan yapan şey, bedeni örten değil; ruhunu ortaya koyandır.
Bu yüzden bugün yapılması gereken şey, dolapları değil kalpleri temizlemektir. Elbiseleri değil niyetleri düzeltmektir. İnsanlara nasıl giyineceklerini öğretmekten önce, nasıl insan olacaklarını öğretmektir. Çünkü iyi giyinmiş bir zalim, kötü giyinmiş bir mazlumdan daha tehlikelidir. Ve ne yazık ki bu çağ, zalimleri alkışlayan bir çağdır.
Son olarak şu hakikati hatırlamak gerekir: Muhammed (s.a.v.), sade giyinmeyi bir erdem olarak yaşamış, temizliği ve ölçülülüğü esas almış, ama asıl vurguyu her zaman ahlâka yapmıştır. Onun dünyasında elbise insanı değil, insan elbiseyi taşırdı. Ve o büyük örnek bize şunu fısıldar: “Bir insanı süsleyen şey, üzerindeki kumaş değil; kalbindeki hakikattir.”